Türkçe Konuşma Sınavına Hazırlık: Konu Seçimi, Plan ve Prova

Önce sınavın görevini netleştirin

Türkçe konuşma sınavında her sınıfın ve her öğretmenin aynı konuyu, süreyi veya değerlendirme biçimini kullanacağını varsaymayın. Başlamadan dört bilgiyi not edin: konuşma konusu serbest mi, hazırlık yapılabiliyor mu, ne kadar süre ayrılıyor ve hangi ölçütler değerlendiriliyor? Bu sayfadaki çalışmalar, verilen göreve uyarlayabileceğiniz özgün prova önerileridir.

5. veya 6. sınıfta olmanız tek başına hangi metni söylemeniz gerektiğini belirlemez. Önceliğiniz kendinizi tanıtmaksa öğrenci kendini tanıtma örneklerinden başlayın. Buradaki planlar ise kısa tanıtımdan sonra asıl konuyu geliştirmek içindir: bir olayı anlatmak, bir kitabı tanıtmak veya bir düşünceyi gerekçelendirmek.

Konuşma konusu seçmek için altı başlangıç sorusu

1. Yakın zamanda öğrendiğiniz küçük bir şey size neyi farklı yaptırdı?
2. Okuduğunuz bir kitapta en çok hangi olay dikkatinizi çekti?
3. Yaşadığınız yerde bir arkadaşınıza tanıtmak istediğiniz yer neresi?
4. Birlikte çalışırken anlaşmayı kolaylaştıran bir davranış ne olabilir?
5. Bir günlük alışkanlığınızı değiştirmek isteseniz hangisini seçersiniz?
6. Bildiğiniz bir oyunu hiç oynamamış birine nasıl açıklarsınız?

Seçiminizi yalnızca başlığın etkileyici görünmesine göre yapmayın. Konuyla ilgili gerçek bir örnek verebiliyor ve iki soruya cevap verebiliyorsanız hazırlık için daha somut malzemeniz vardır. Ayrıntısını bilmediğiniz geniş bir konu yerine, yaşadığınız küçük bir deneyimi anlaşılır anlatmak daha yönetilebilir olabilir.

Konuşma planı: giriş, iki ana nokta ve sonuç

Bu iskelet her konuşmayı dört cümleyle sınırlamaz. Bir bölümü açıklamak için ek cümle kurabilirsiniz; ancak yeni bir ayrıntının hangi ana noktaya hizmet ettiğini bilin. Dinleyiciye bütün gününüzü anlatmak yerine, başlıkta verdiğiniz sözün karşılığını sunun.

Çözümlü plan 1: bir anıyı anlatma

Konu: İlk kez tek başıma küçük bir etkinlik hazırladığım gün. Ana fikir: Yardım istemeden önce ihtiyacımı açık söylemeyi öğrendim. Girişte olayın ne olduğunu belirtin, gövdede karşılaştığınız tek sorunu ve çözmek için yaptığınız işi anlatın, sonuçta bugün neyi farklı yapacağınızı söyleyin.

Sınıfımızdaki kitap paylaşımı için küçük bir liste hazırlamayı üstlenmiştim. İlk listede yalnızca kitap adlarını yazdım. Arkadaşlarım kitapların kime ait olduğunu sorunca önemli bir bilgiyi atladığımı fark ettim. Listeye bir de sahip sütunu ekledim. Sonra iki arkadaşımdan listeyi kontrol etmelerini istedim. Bu deneyim bana, bir işi bitirdiğimi düşünmeden önce onu kullanacak kişinin neye ihtiyaç duyduğunu sormayı öğretti.

Bu olay kurgusaldır; kendi yaşadığınız bir deneyimi aynı sırayla kurun. “Her şey çok güzeldi” yerine bir değişikliği görünür kılın. Prova sorusu: Dinleyen kişi ilk listenin neden eksik kaldığını söyleyebiliyor mu? Söyleyemiyorsa daha çok ayrıntı eklemeden sorun cümlenizi açıklaştırın.

Çözümlü plan 2: bir kitabı tanıtma

Kitap tanıtımında adını ve yazarını okuduğunuz baskıdan kontrol edin. Ardından kitabın ne hakkında olduğunu kısa açıklayın, sizin seçtiğiniz bir olayı veya düşünceyi anlatın ve neden dikkatinizi çektiğini söyleyin. Sonucu açıklamanız gerekmiyorsa bütün olay örgüsünü aktarmayın.

Doldurulabilir plan: “Tanıtacağım kitap [ad], yazarı [yazar]. Kitapta [kısa konu] anlatılıyor. Benim üzerinde düşündüğüm bölüm [bir olay veya düşünce]. Çünkü [kendi gerekçeniz]. Bu kitabı özellikle [ilgili okur] için ilgi çekici buldum.” Köşeli alanları gerçek bilgilerinizle değiştirin; okumadığınız bir kitabın ayrıntılarını tahmin ederek doldurmayın.

Dinleyici sorusu: Bu kitapta sizi düşündüren şey neydi? Cevabınız yalnızca “güzeldi” oluyorsa bir bölüm seçip nedenini açıklayın. Amaç kitabın tanıtım yazısını tekrarlamak değil, okuduğunuz içerikle kurduğunuz bağlantıyı anlaşılır aktarmaktır.

Çözümlü plan 3: bir görüşü gerekçelendirme

Soru: Ortak bir çalışma için görev listesi hazırlamak yararlı mı? Önce görüşünüzü söyleyin, sonra tek gerekçe ve bir örnek verin. Son cümlede görüşünüzün hangi koşulda geçerli olduğunu açıklayabilirsiniz. Böylece düşünceniz gerekçesiz bir slogan olarak kalmaz.

Ortak çalışmada kısa bir görev listesi hazırlamanın yararlı olduğunu düşünüyorum. Çünkü aynı işi iki kişinin yapmasını veya önemli bir işin unutulmasını azaltabilir. Örneğin bir afiş hazırlarken biri metni, biri görselleri, biri de tarih bilgisini kontrol edebilir. Liste çok ayrıntılı olduğunda takip zorlaşabilir; bu yüzden başlangıçta yalnızca temel görevleri yazmayı tercih ederim.

Yeni turda bunun tersini savunmak zorunda değilsiniz. Aynı yapıyı gerçekten düşündüğünüz başka bir soruda deneyin. Doğaçlama konuşma soruları, hazır cevabı ezberlemeden gerekçe kurmayı çalışmak için kullanılabilir.

Ezber yerine üç tur prova yapın

1. İlk turda notlara bakarak anlatın; eksik kalan ana bilgiyi bulun.
2. İkinci turda yalnızca başlıklara bakın; kelime sonları ve anlam duraklarından birini çalışma hedefi seçin.
3. Son turda bir dinleyiciye anlatın; ana fikri ve bir örneği size geri söylemesini isteyin.

Süreyi ölçmek hazırlığın bir parçasıdır; sırf süreyi doldurmak için aynı düşünceyi tekrarlamayın. Uzun geldiyse örnek sayısını azaltın. Kısa geldiyse yeni bir konu açmak yerine mevcut örnekte “ne oldu, ne yaptım, ne değişti?” sorularından eksik olanı tamamlayın. Provanızı doldurulabilir konuşma kartlarına kaydedebilirsiniz.

Son kontrol ve sonraki adım

Konunuz belli mi, verdiğiniz bilgiler doğru mu, bir örnek var mı ve sonuç girişteki konuyu tamamlıyor mu? Ses kontrolünde yalnızca takıldığınız kelimeyi değil, dinleyicinin ne anladığını da sorun. Aynı anda çok sayıda özelliği düzeltmek yerine sonraki denemeye tek hedef taşıyın.

Kısa bir tam konuşmayı incelemek için bir dakikalık konuşma örneklerine geçin. Kayıt ve ders adımlarını bir araya getirmek isterseniz Dikalin'in günlük konuşma çalışmalarını inceleyebilirsiniz.